خانه / مقالات / افسانه ها واسطوره ها در زمین شناسى

افسانه ها واسطوره ها در زمین شناسى

دیده هاى زمین شناختى گاه ریخت هاى ویژه با رویدادهاى اسرارآمیز (از دیدگاه مردم عادى) را هویدا مى سازد که دستمایه مردم براى ساخت داستان ها واسطوره ها وشکل گیرى باورهایى ماندگار مى شود .پرداختن به این موضوع وشناخت اینگونه اسطوره ها وباورها در مقوله اى نوین به اسم geomythology  مورد بررسى قرار مى گیرد.

سنگ آدم (آدم داشى به زبان آذرى) به گونه اى از دودکش هاى جن گفته مى شود که بدنه اى استوانه اى شکل وسرى کروى دارد وشبیه بدن انسان است. در میان مردم بومى ، باورهایى وداستان هایى براى انگونه ریخت ها وجود دارد از جمله اینکه یک انسان گناهکار به عذاب خدا دچار شده وسنگ شده است.

هفت تخته سنگ ایستاده در مسیر جاده چالوس با داستانى مشابه هفت برادران معروف شده اند.کوه عقاب در تفت وچین اژدها در گرمسار از دیگر نمونه هاى معروف در این زمینه هستند .در منطقه تخت سلیمان یک چشمه تراورتن ساز خشکیده که اکنون یک تپه مخروطى تو خالى وخوفناک است.به نام زندان سلیمان ویک دیواره دراز پیچ خورده از تراورتن به اژدهاى سلیمان معروف شده اند.

 آتشفشان هاى سبلان ودماوند از ارزش هاى اسطوره اى زیادى برخوردارند تا اندازه اى که از دماوند در بسیارى از جاها به عنوان نماد ایران استفاده مى شود.از دماوند در آثار جاودانه شاعران ونویسندگان ایران نیز بارها یاد شده است.

آتشفشان مزاحم در نزدیکى شهر بابک به دلیل خروج آزاردهنده گوگردى از آن و دودزایى به این نام خوانده شده است. یکى از نمونه هاى جالب در دره ستاره هاى جزیره قشم دیده مى شود.دره ستاره ها که مردم محلى به آن استاره گفته (به معناى ستاره افتاده ) مى گویند .ریخت فرسایشى ویژه اى دارد و آکنده از ستون هاى نوک تیز باقیمانده از فرسایش است.مردم بر این باورند که در عهد باستان یک ستاره به داخل این دره فرو افتاده و خاک و سنگ را به هوا پرتاب کرده و خاک و سنگ در همان حالت سخت شده اند وباقیمانده اند .

ریخت شناسى ناشى از عملکرد زمین ساخت وفرسایش در کوه هاى نزدیک بزرگراه کرج- قزوین در منطقه آبیک از دور دست پیکره زنى را مجسم مى سازدکه چشم به جاده دارد.رانندگانى که همواره از این مسیر رد مى شوندمى گویند این زن همسر یک راننده است که منتظر بازگشت شوهرش است.

در منطقه قروه امام زاده اى به نام باباگر گر با شمشیر خود یک اژدها را به سنگ تبدیل کرده است.این اژدها یک توده تراورتن نوارى شکل وپیچ خورده است که بر روى سطح بالایى آن یک توده تراورتن نوارى شکل وپیچ خورده است که بر روى سطح بالایى آن یک شیار طولى وجود دارد وجاى برخورد شمشیر به شمار مى رود.در همین منطقه دهانه اى در نزدیکى چشمه معدنى وجود داردکه گازهاى زیرزمینى از آن خارج مى شود .اهالى در دل نیت یا نذرى کرده و دهانه را با پارچه و دیگر مواد مى بندند. پس از مدتى فشار گاز پارچه ها ودیگر مواد را با صدایى بلند به هوا پرتاب مى کنند.برخى از مردم باور دارند هر چه صدا بلندتر باشد امکان پذیرفته شدن نیت یا نذر آن شخص بیشتر است.

نمونه هاى بسیار زیاد وجالبى از این دست در سراسر ایران به چشم مى خورند که همگى به شکلى با پدید هاى زمین شناختى در رابطه هستند.این نمونه ها مى توانند در موضوع آثار فرهنگى ژئوتوریسم مورد استفاده قرار گیرند. یکى از کاربردهاى جالب در این زمینه ریشه یابى نام مکان ها وارتباط ویژه آن با یک پدیده زمین شناختى است.مرتضى مومن زاده کار جالب و همه جانبه اى در این زمینه به انجام رسانده و مجموعه نام مکان هایى که نام کلمه زر یا طلا در خود دارند را گردآورى نموده و به این نتیجه رسیده که در بسیارى از موارد معدن یا نشانه هایى از طلا در آن مکان وجود داشته است.وى در واقع ،‌سرنخ هایى با ماهیت فرهنگى را براى اکتشاف مورد استفاده قرار داده است.

گوناگونى فراوان در غار نهشته ها ، اسامى گوناگونى را براى ریخت هاى این غار نهشته ها به همراه داشته است.پاى فیل،‌پنجه شیر،سر یوزپلنگ،‌عروس وداماد هشت پا،بودا، نخل سوخته وبسیارى اسامى دیگر را مى توان از زبان راهنمایان غار در هنگام بازدید از غارهاى ایران شنید.

نمونه هاى یاد شده نشانگر این هستند که مردم پیوسته با طبیعت وزمین ارتباط عمیق وذاتى داشته وبسیارى از پدیده هاى آن را در فرهنگ خود جاى داده اند. این موضوع اهمیت توجه به Geomythlogy   را در معرفى ژئوپارک ها و گسترش ژئوتوریسم مشخص مى سازد.


برگرفته از اطلس توانمندیهاى ژئوپارک و ژئوتوریسم ایران نوشته علیرضا امرى کاظمى

درباره faragraphic

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشوذفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

رفتن به بالا