خانه / ژئوتوريسم استان‌ها / كهگيلويه و بوير احمد / بررسی اهمیت کوه دنا به لحاظ جذب اکوتوریسم و ژئوتوریسم

بررسی اهمیت کوه دنا به لحاظ جذب اکوتوریسم و ژئوتوریسم

۱-طاهره پرویزی۲- کوروش رشیدی۳- طهمورث یوسفی

۱-دانشجوی کارشناسی ارشد چینه و فسیل دانشگاه پیام نور شیراز

۲- دکترای چینه و فسیل دانشگاه اصفهان و استادیار دانشگاه  پیام نور اردکان یزد

۳-کارشناس ارشد تکتونیک از پژوهشکده زمین شناس،کارشناس سازمان زمین شناسی شیراز

 چکیده مطالب:

کوه دنا به عنوان بلندترین قله سلسله رشته کوههای زاگرس، سومین قله بلند ایران و سی و هفتمین قله بلند جهان است و از نظر موقعیت مکانی و توپوگرافی، تنوع زیستی گیاهی و جانوری کشور، مناظر زیبا و شگفتی‌های زمین شناسی در خور اهمیت است.
این کوه از نظر جاذبه‌های طبیعت گردی(Ecotourism) و گردشگری زمین شناسی (Geotourism) از قابلیت‌ها و پتانسیل‌های بالایی برخوردار است که این مطالعه به معرفی این قابلیت‌ها می‌پردازد.
  مقدمه:

طبیعت گردی، اکوتوریسم یا بوم گردی، گونه ای از گردشگری است که در آن گردشگران برای دیدار از مناطق طبیعی نامسکون، بکر و دست نخورده جهان سفر می‌کنند و به تماشای زیبایی¬ها، گیاهان و جانوران بومی ومطالعه نشانه‌های فرهنگی مناطق می‌پردازند.
از طرف دیگر ژئوتوریسم یا گردشگری زمین شناسی یکی از رشته‌های گردشگری وابسته به طبیعت است که به معرفی پدیده‌های زمین شناسی به گردشگران با حفظ هویت مکانی آنها می‌پردازد (رحیم-پور، ۱۳۸۵). ژئوتوریسم از علوم مختلف زمین کمک می‌گیرد و علاقمندان به طبیعت و پدیده‌های زمین شناسی را برای بازدید از جاذبه‌های زیبایی زمین دعوت می‌کند یکی از ویژگی‌های پدیده‌های زمین شناسی که موجب برتری نسبی آنها بر پدیده‌های اکوتوریسمی می‌شود، اسرارآمیز بودن و پیچیده بودن مباحث زمین شناختی برای افراد عادی است. لمس این مفاهیم در جریان برنامه‌های گردشگری جذابیتی شگرف برای بازدید کنندگان ایجاد می‌نماید.
کوه دنا از با هیبت‌ترین تجلی دستگاه آفرینش و از بلندترین، زیباترین، تماشایی ترین کوههای ایران به شمار می‌آید و دارای پتانسیل‌های زیادی در زمینه جذب اکوتوریسم و ژئوتوریسم است که در این مجال نگاه ویژه¬ای به آنها شده است.

بحث:
رشته کوه های زاگرس جزئی از کمربند کوهزائی آلپ- هیمالیا می باشند و دارای راستای شمال غرب، جنوب-شرق هستند که از سمت شمال غرب وارد خاک عراق و ترکیه شده و در جنوب شرق بوسیله گسل میناب با خط عمان ((Oman line از ناحیه مکران جدا می¬گردند. اوج چین¬خوردگی های زاگرس در استان کهگیلویه و بویر احمد و دنا مرتفع ترین بخش چین خورده زاگرس است. از نظر موقعیت جغرافیایی دنا در جنوب غربی ایران و در ۵۲/۳۰ تا ۱۵/۳۱ درجه عرض شمالی خط استوا و ۰۹/۵۱ تا ۳۶/۵۱ درجه طول شرقی نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد. رشته کوه دنا به مثابه دیواری عظیم و سترگ سراسر شمال و شرق استان کهگیلویه و بویر احمد را در بر گرفته و در بخش شرقی به استان فارس و در غرب به استان چهارمحال وبختیاری و در بخش شمالی به استان اصفهان محدود می‌گردد.
طول این رشته کوه حدود ۱۰۰ کیلومتر و عرض آن در نقاط مختلف متفاوت و بیشینه بلندایی نزدیک به ۴۴۴۸ متر داشته و ۴۰ قله آن، بالاتر از ۴۰۰۰ متر است، که قله های فاش مستان یا بیژن سه، مورگل، قزل¬قله و برج آسمانی یا بیژن دو به ترتیب بلندترین قله های این رشته کوه به شمار می آیند.


شکل ۱: نقشه موقعیت جغرافیایی و راه های دسترسی به کوه دنا (اطلس راه های ایران، ۱۳۸۴)

پتانسیل‌های اکوتوریسمی:
دنا در تنوع زیستی گیاهی و جانوری کشور نقش بسزایی دارد و بخش عظیمی از فون و فلور کشور را در خود جای داده است. عوامل متعددی در تنوع زیستی دنا تاثیر دارند، از جمله ویژگیهای توپوگرافی،
اختلاف بین پست ترین و مرتفع¬ترین نقطه دنا (۳۲۰۰ متر) و تغییر شرایط عوامل اقلیمی و آب و هوایی. در حالیکه دمای متوسط سالانه پست ترین بخش دنا حدود ۲۰ درجه سانتی گراد است، متوسط دمای سالانه قلل دنا در حدود ۱ درجه سانتی گراد و اختلاف بین این دو نقطه نیز در هر لحظه حدود ۲۰ درجه سانتی گراد است. بنابراین در این طیف وسیع تغییرات حرارتی از دامنه تا قله، تنوع زیستی زیاد و گونه-های گیاهی با خواهش های اکولوژیکی متفاوت بوجود می آیند.(جعفری، ۱۳۸۱).
پوشش گیاهی دنا: تحقیقات نشان می دهد رشته کوه دنا دارای ۹۰ تیره گیاهی (۶۱% تیره‌های گیاهی ایران)، ۴۳۰ جنس (۳۸% جنسهای ایران)، ۱۲۰۰ گونه گیاهی(۱۶% گونه گیاهی کشور)، ۲۴۲ گونه بومی(۲/۱۳% گونه‌های بومی ایران) و بیش از ۴۵ گونه بومی ویژه خود و ۱۲۸ گونه دارویی، ۱۱۰ گونه زینتی، ۸۴ گونه رنگده و ۶۱ گونه خوراکی است. (جعفری، ۱۳۸۱).
تا ارتفاع ۲۵۰۰ متری، جنگل‌های بلوط دامنه‌های جنوبی دنا را پوشانده است در میان این درختان گونه‌های مختلف جنگلی نظیر: بنه، کیکم، بلوط، بادام وحشی، زال زالک، گلابی وحشی و ارژن دیده می‌شود. از ارتفاع ۳۵۰۰ متر به بالا انواع گونه‌ها و گیاهان علفی و بوته‌ها سطح زمین را فرا گرفته و از ارتفاع ۴۰۰۰ متر به بالا نیز گیاهان کوچک و زیبایی در پناه سنگ‌ها و شکاف و صخره‌ها از وزش بادها مصون مانده‌اند و خودنمایی می‌کنند همچنین بعضی از گل‌های لاله که در دنا می‌روید، ویژه این منطقه است و در جای دیگر دیده نمی‌شود.
گل بسیار زیبای لاله بیشه زار یکی از گل‌ها است.
حیات وحش دنا: حیات وحش دنا معرف سیمای جانوری زاگرس است. خرس‌ قهوه‌ای، کبک دری، انواع عقاب و کرکس، پلنگ، گرگ، گربه‌های وحشی و پرنده بسیار زیبا و نادر هما که در پرتگاهای بلند آشیانه می‌سازد در دنا بیش از هر جای دیگر زندگی می‌کنند. جانورانی مانند سمور، راسو، سنجاب ایرانی که از زیباترین سنجاب‌های دنیا است و در احیای جنگل‌های بلوط نقش اکولوژیک بسیار موثری دارد به وفور در دنا دیده می‌شود. انواع چکاوک‌ها در دامنه‌های سرسبز و زیبای دنا زندگی می‌کنند. شنیدن صورت دلنواز این پرندگان بیش از هر موسیقی و آهنگی روح آدمی را صیقل و خستگی را از جسم و روح آدمی می‌زداید.
چشمه‌ها: کوه دنا چشمه‌ها و آبشارهای زیادی دارد. از جمله آنها چشمه میشی، شرنیک، اسپید، چشمه سی چانی، چشمه چکنم، چشمه نمک، چشمه اتابکی، معجزه‌گاه و برد چشم را می‌توان نام برد.
سرسبزی درختان پیرامون این چشمه¬ها فضای مناسبی برای تفریح و گردشگری ایجاد کرده است.
از مهمترین آبشارهای آن آبشار تنگ پوتک و آبشار توف شاه را می‌توان نام برد. وجود چشمه‌ها و آبشارهای پر آب در دره‌ها و جنگل‌های انبوه بلوط پدید آورنده یک زیبایی وحشی و وصف‌ناپذیر است که ذهن را به کاوش وا می‌دارد.

شکل ۳: A : استالاگتیت های زیبای غار دنگزلو B: غار یخ
پتانسیل‌های ژئوتوریسمی:
از لحاظ چینه نگاری: رشته کوه دنا به لحاظ زمین شناسی کوهی جوان و جایگاه تاریخی مهم و باارزش در چینه¬شناسی ایران دارد و یک ستون چینه شناسی واقعاً زیبا از آغاز پالئوزوئیک حداقل ۵۷۰ میلیون سال پیش، دوره‌های کامبرین، دونین، کربونیفر، پرمین و نیز تمام دوران زمین شناسی یعنی تریاس، ژوراسیک و کرتاسه را به خاطر می‌آورد و همچنین در مجاورت شمال و جنوب خود دوران سوم و چهارم زمین¬شناسی زاگرس را به نمایش می‌گذارد. توالی زیبایی سازندها با مرزهای مشخص می‌تواند در جهت آموزش چینه شناسی بسیار مفید باشد. رخنمون شیل‌های قرمز رنگ سازند زاگون با ضخامتی در حدود۱۲۲ متر، همراه با جنگل‌های انبوه بلوط پدید آورنده یک زیبایی وصف ناپذیر است. وجود میکروفسیل‌ها و ماکروفسیل‌های فراوان از جمله اسفنج، مرجان، براکیوپود، دو کفه‌ای‌های زیبا و…. همچنین فسیل‌های اثری زیبا بر ارزش چینه¬شناسی و فسیل¬شناسی این کوه افزوده‌اند.
از لحاظ تکتونیک: از پدیده‌های تکنوتیکی دنا می‌توان گسل دنا، گنبدهای نمکی و هموکلاین زیبای آن را بر شمرد. گسل دنا با راستای شمال و شمال باختری و شیب به سمت خاور و شمال خاوری یکی از گسل‌های اصلی زاگرس است که۱۰۰ کیلومتر طول دارد. در مسیر این گسل، در بخش باختر کوه دنا، سازندهای زاگون و لالون (کامبرین)، بر روی سنگهای کرتاسه رانده شده‌اند و در گستره شمال کوه دنا، در دامنه باختری کوه دهه بادامی و کوه کمانه سنگهای کرتاسه بر روی دشت و یا سازند بختیاری(پلیوسن) رانده شده‌اند (آقا¬نباتی، ۱۳۸۵) و همچنین بر اساس نقشه مغناطیس هوایی (انتشارات سازمان زمین¬شناسی)، عمق پی سنگ در دو طرف این گسیختگی ۵۰۰۰ متر اختلاف ارتفاع داشته که پی سنگ در بخش جنوبی گسل ۵۰۰۰ متر پائین¬تر از بخش شمالی آن می باشد که این ویژگی از شمار تعیین کننده های وضعیت ساختاری این رشته کوه بوده و جزئی از پهنه زاگرس مرتفع را تشکیل می دهد. این گسل یکی از زیبایی های زمین شناسی کوه دنا را رقم زده است و ذهن هر گردشگری را به تفکر وا می‌دارد. پدید آمدن شماری گنبد نمکی در درازای این گسل بر ارزش تکتونیکی و زیبایی‌ها ژئومورفولوژیک این کوه افزوده است.
هموکلاین دنا: امتداد طبقات تشکیل دهنده کوه دنا در راستای طولی دچار تغییراتی گشته و بر پایه آنها این کوه به ۳ واحد مجزا تفکیک شده است. این واحدها عبارت‌اند از: واحد شمالی، فرعی و مرکزی – جنوبی. واحد شمالی یک هموکلاین محسوب می‌شود و سازندهای تشکیل دهنده آن به ترتیب از قدیم به جدید عبارتند از: کمپلکس پرکامبرین- پالئوزوئیک، باروت، زاگون، لالون، میلا، گنگان، نی ریز، سورمه، فهیلان، گدوان ، داریان، کژدمی، سروک، گورپی، تاربور و بختیاری. و سازنده‌های مزوزوئیک شامل سورمه، فهلیان،‌ گدوان، داریان، کژدمی و سروک که ارتفاعات هموکلاین را تشکیل می‌دهند ( فرهودی و اقبال¬پور، ۱۳۸۵). این پدیده از نظر ویژگی‌های ژئوتوریسمی بی نظیر است.

شکل ۴:A : تصویر بخشی از سازندهای رخنمون در کوه دنا (منطقه دوآب)B: نمونهای از تریس فسیلهای زیبای کوه دنا (سازند دالان) C : یکی از گنبدهای نمکی کوه دنا (دید به سمت شرق) D: نمایی از گسل زیبای دنا
از لحاظ رسوب شناسی: کوه دنا از لحاظ فراوانی ساختارهای رسوبی بسیار زیبا نظیر لایه‌بندی متقاطع، ریپل مارک، استیلولیت و … تا جزئی ترین مسائل رسوب شناسی و چینه شناسی سکانسی بسیار حائز اهمیت است. وجود این ساختارها می‌تواند از لحاظ آموزشی و تفریحی بسیار مفید واقع شوند.
از لحاظ اقتصادی: وجود ذخایر عظیم لاتریت و بوکسیت در این کوه، ماسه سنگ¬های سیلیسی واحد زاگون و لالون و یک واحد دولومیتی به ستبرای ۶۵ متری به رنگ تازه سفید و دانه شکری با کریستالهای درشت و رومبوئدر دولومیت در بخش زیرین سازند دالان و وجود کانسار مس در سازند میلا در ۸ کیلومتری شمال و شمال باختری شهر یاسوج مرکز استان کهکیلویه و بویر احمد بر اهمیت زمین شناسی و اقتصادی کوه دنا افزوده است می‌توان از این ذخایر ارزشمند علاوه بر بعد اقتصادی در کنار جاذبه‌های منطقه، جهت برنامه‌ریزی‌های ژئوتوریسم استفاده نمود. رخنمون سازندهای گروه دهرم (سازند فراقان، دالان، کنگان) و دیگر سازند¬ها، در این کوه امکان پژوهش بر رخساره¬های این واحدها که سنگ مادر میدان¬های گازی و نفتی ایران می باشند را امکان پذیر نموده است.
از لحاظ هیدروژئولوژی: دنا سرچشمه رودهای مهمی است که از شریانهای حیاتی جوامع بشری در طول تاریخ بوده است و هم اکنون نیز نبض تپنده‌ دشتهای پایین دست خود است. میزان بارندگی در دامنه‌های دنا از ۴۰۰ میلی متر تا بیش از ۲۰۰۰ میلی‌متر در ارتفاعات بالا تغییر می‌کند و همیشه بخش‌های وسیعی از ارتفاعات آن پوشیده از یخچالهای دائمی است. یخچالهای ارتفاعات دنا نه تنها از لحاظ هیدورژئولوژی بسیار مفیدند، بلکه همه ساله مهماندار کوهنوردان ماجراجوی بسیاری است، که آن را بام جنوب ایران می‌شناسند. این در حالی است که دیواره جنوبی دنا نیز مهمترین مکان مناسب برای سنگ‌نوردی در ایران است.

شکل ۵:A: کراس بدینگ های زیبای موجود در سازند زاگون واقع در کوه دنا، نمونه ای از ساختارهای رسوبی کوه دن B: توالی لایه های شیل و آهکC: رخنمون لاتریت و بوکسیت کوه دنا D : ارتفاعات پوشیده از برف کوه دنا

   نتیجه گیری:
دنا را می‌توان مکان با ارزشی با تنوع پدیده‌های بارز زمین‌شناسی و زیست‌شناسی دانست و آن را به مثابه موزه ای عظیم و زنده از گیاهان و جانوران و پدیده‌های زمین شناسی نامید. این در حالی است که حفاظت مطلوب و دلسوزانه از همه پدیده‌های زمین‌شناسی، گیاهی و جانوری آن از طرف مراکز علمی و تحقیقات بین‌المللی برای میهن عزیزمان در سطح جهانی حیثیت بالایی به همراه خواهد آورد و بهتر است، در سطح ملی از نظر ورزشی، آموزشی، علمی تحقیقاتی و گردشگری مورد توجه بیشتری قرار گیرد. باشد که قدر و منزلت این گوهر گرانبها و طبیعت دل‌انگیز را بیشتر بدانیم.
  منابع:

۱- آقا نباتی، ع.، ۱۳۸۵، زمین شناسی ایران، سازمان زمین شناسی و اکتشاف معدنی کشور، ۵۸۶ صفحه.
۲- جعفری، ع.، ۱۳۸۱، اکو- فیتوسوسیولوژی پوشش‌های گیاهی دنا، پایان نامه دکتری، دانشگاه تهران، ۳۰۰ صفحه.
۳- رحیم پور، ع.، ۱۳۸۵، ژئوتوریسم Geotourism دو ماهانه بین‌المللی میراث فرهنگی، گردشگری و هتلداری، شماره ۳۳
۴- فرهودی، ق.، اقبال¬پور، الف.، ۱۳۸۵، بررسی سیمای ساختاری بخش شمال غربی کوه دنا، ماهنامه علمی آموزشی سازمان زمین شناسی، شماره ۳، صفحه ۱۱۸-۱۱۲ .
۵- مؤسسه جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی، ۱۳۸۴، اطلس راه‌های ایران، مقیاس ۱:۱۰۰۰۰۰٫
۶- نقشه مغناطیس هوایی یاسوج، ۱۳۸۲، انتشارات سازمان زمین¬شناسی و اکتشافات معدنی کشور، مقیاس ۱:۲۵۰۰۰۰٫

منبع:http://www.ngdir.ir/Papers/PPapersSymposium.asp

درباره faragraphic

یک نظر

  1. سپاس از مقاله تان

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشوذفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

رفتن به بالا